EL GRECO

Zijn leven

Greco, El (Spaans, = de Griek), eigenlijk: Domenikos Theotokopoulos (Fodele, bij Iraklion [Kreta], ca. 1541 - Toledo 6 of 7 april 1614), Spaans schilder van Griekse afkomst. Hemelvaart van Maria De hemelvaart van Maria (1577) was El Greco's eerste opdracht in Spanje, zijn tweede thuisland. Het 4,01 bij 2,28 m grote werk bestaat uit twee gedeelten. In het bovenste deel wordt de hemelvaart van de Maagd Maria afgebeeld. In het onderste gedeelte kijken de mensen met grote eerbied en verbazing naar haar op. De figuren zijn nog niet 'uitgerekt', zoals in El Greco's latere werken.Bridgeman Art Library, London/New York. Hij kwam op jeugdige leeftijd naar Venetië, waar hij bij Titiaan werkte, maar ook invloed van het werk van Jacopo Bassano, Tintoretto en - in mindere mate - van Paolo Veronese onderging. Via Parma reisde hij naar Rome, waar een zelfportret hem bekend maakte. In de hoop op opdrachten voor de versiering van het in aanbouw zijnde Escorial vertrok hij naar Spanje. Hij schilderde een Hemelvaart van Maria (1577; Art Institute, Chicago) voor het hoogaltaar van de kerk S. Domingo el Antiguo te Toledo en kreeg tevens opdracht tot het schilderen van de Ontkleding van Christus (1577-1579; S. Domingo el Antiguo, Toledo). De onconventionaliteit van dit werk werd door de clerus scherp bekritiseerd; ook later zou El Greco wegens zijn zeer persoonlijke interpretatie van religieuze thema's vaak in moeilijkheden komen. In 1580 maakte hij een proefstuk voor het Escorial, bekend geworden als de Droom van Filips II (ca. 1580; El Escorial), waarmee hij 's konings goedkeuring verwierf. Zijn eigenlijke opdracht, Marteldood van de heilige Mauritius en diens legionairs (1580-1584; El Escorial), werd echter afgekeurd. Desondanks ontving hij daarna vele belangrijke opdrachten. Zo ontwierp hij altaren voor drie kerken. Een monumentaal stuk is de Begrafenis van de graaf van Orgaz (1586; Santo Tomé, Toledo).

Waardering

El Greco woonde na zijn vestiging in Spanje zijn gehele leven in Toledo, waar zijn atelier in de jodenwijk centrum van het culturele leven was. Hij had grote belangstelling voor literatuur, muziek en filosofie en schreef over kunst. Zijn oeuvre bestaat vnl. uit religieuze onderwerpen en portretten, voorts enige mythologische motieven en een landschap, het beroemde Gezicht op Toledo (1604-1614; Metropolitan Museum of Art, New York). Vele onderwerpen schilderde hij herhaaldelijk; het meest komen voor: de verkondiging aan Maria, de verdrijving van de kooplieden uit de tempel, Christus in Getsemane, de kruisiging en het leven van de heiligen Ildefonsus en Franciscus van Assisi. De Byzantijnse traditie, waarmee hij in zijn jeugd vertrouwd was geraakt, heeft El Greco nooit geheel verloochend. Ook verschillende van de Venetiaanse School overgenomen stijlelementen blijven in zijn gehele oeuvre herkenbaar: lichtende kleuren en perspectivische verkortingen. Deze beide elementen, de merkwaardige, fantasmagorische lichtval en donkere achtergronden, zijn de meest opvallende stijlkenmerken. Zeer karakteristiek voor zijn werk zijn ook de anatomisch gezien te langgerekte en te slanke gestalten. Gezien de heersende kunststroming van El Greco's tijd, het maniërisme, en vooral ook de uit zijn schilderijen duidelijk naar voren komende idealisering waar het religieuze thema's betreft, passen deze deformaties volkomen in zijn streven naar onstoffelijke, vergeestelijkte voorstellingen. Zijn portretten getuigen van een scherp observatievermogen. El Greco heeft geen school gemaakt.

Bron: Encarta Naslagbibliotheek - Winkler Prins 2005