VINCENT VAN GOGH

Zijn leven

Gogh, Vincent van,  voluit: Vincent Willem van Gogh (Groot-Zundert 30 maart 1853 - Auvers-sur-Oise 29 juli 1890), Nederlands schilder, tekenaar en graficus, was de oudste zoon van een dominee. Drie van zijn ooms waren kunsthandelaar en reeds in 1869 kwam Vincent in het Haagse filiaal van de kunsthandel Goupil als leerling, van waaruit hij naar Londen en Parijs werd gezonden. Na enkele jaren maakte zijn interesse in de romantische schilderkunst, vooral Jean-François Millet, plaats voor een fanatieke belangstelling voor theologie; hij verliet de kunsthandel, werkte enkele maanden als hulpprediker in Engeland en keerde eind 1876 naar Nederland terug met het plan theologie te studeren. Hij haalde het staatsexamen niet en ging praktisch, als prediker, werken in de Borinage. De nu volgende moeilijke jaren waren beslissend voor zijn leven; hij werkte als een bezetene en leefde als de armste mijnwerkers. Juist hierdoor maakte hij zich onmogelijk; in de zomer van 1880 werd hij ontslagen. Zijn fanatisme richtte zich nu op het geheel beheersen van de tekentechniek.

Nederlandse periode

Het jaar 1881 bracht Van Gogh grotendeels door bij zijn ouders in Etten en tekende, nog enigszins stijf, vooral boerenfiguren. Van dec. 1881 tot sept. 1883 woonde hij in Den Haag, studeerde er bij zijn neef Anton Mauve (maar was in feite toch autodidact) en leefde samen met Sien, (ongehuwde) moeder van een kind en in verwachting van een tweede, die vele malen model heeft gestaan voor zijn tekeningen. In deze Haagse periode ontstonden zijn eerste oorspronkelijke werken, vooral - soms met waterverf verlevendigde - tekeningen van mensen en landschappen. Ernstige conflicten leidden tot een breuk met Mauve en Sien. In sept. 1883 zocht hij een toevlucht in het arme Drentse land, waar enkele donkere, sombere landschappen ontstonden; van dec. 1883 tot nov. 1885 woonde hij weer bij zijn ouders, thans te Nuenen. Deze Nuenense periode is de belangrijkste van zijn verblijf in Nederland. Hij hield zich diepgaand bezig met theoretische studies, zijn werk verhevigde zich, hij trachtte, nadrukkelijk, zich met zijn motieven te vereenzelvigen. Hij wilde 'boerenschilder' worden en weigerde aandacht te schenken aan het palet van de impressionisten, waarop zijn broer Theo, kunsthandelaar in Parijs, met wie hij reeds sinds zijn 19de jaar geregeld correspondeerde en die hem zeer na stond, hem attendeerde. Hij wenste zich uit te drukken door middel van donkere aardkleuren en schilderde hier het meesterwerk van zijn Hollandse periode, De aardappeleters (1885; Museum Kröller-Müller, Otterlo, de middelste van drie versies; vele studies). Opnieuw kwam hij in moeilijkheden met zijn omgeving (zo verbood de pastoor de bevolking model te staan voor Van Gogh) en hij vertrok naar Antwerpen.

Parijse periode

In Antwerpen werkte hij weliswaar in de academie, maar zijn modellen vond hij in het havenkwartier; hij ontdekte er het werk van Rubens en bestudeerde Japanse houtsneden, een bezigheid die hij voortzette tijdens zijn verblijf in Parijs (maart 1886 - febr. 1888). Hij maakte er ook kennis met het werk van de impressionisten en volgde tijdelijk het neo-impressionisme, maar het was vooral de schilderwijze van Paul Gauguin die hem sterkte in de mening dat het impressionisme slechts een doorgangsstadium in een ontwikkeling was. Zijn eigen werk werd helderder, soms stralend van kleur, vrijer van toets en kernachtiger; het ondervond voor het eerst enige waardering (Restaurant in Parijs, Rijksmuseum Kröller-Müller, Otterlo).

De Provence

Landschap met cipressen bij Arles Vincent van Gogh schilderde in zijn laatste periode, van 1888 tot aan zijn dood in 1890, landschappen zoals Landschap met cipressen bij Arles (1889). Hierin wees Van Gogh net als andere post-impressionisten de impressionistische manier van schilderen af, die als doel had een directe interpretatie van de natuur weer te geven. Zijn manier van expressie uitte zich in een persoonlijke keus voor kleuren en lijnen. De emotionele schilderstijl van Van Gogh inspireerde later kunstenaars van het fauvisme en het expressionisme. Korenveld met kraaien Korenveld met kraaien is het laatste schilderij van Vincent van Gogh. De expressionistische heftigheid van de schilder komt hier volledig tot uiting. Van Gogh  vertrok in febr. 1888 naar Arles om er in het sterkere licht en de eenvoudige omgeving nieuwe inspiratie te zoeken. De eerste stukken die hij hier schilderde zijn de tedere landschappen met bloeiende bomen (Souvenir de Mauve, Rijksmuseum Kröller-Müller, Otterlo), die doen denken aan Japanse landschappen; een doek als Schepen op het strand van Saintes-Maries (1888; Rijksmuseum Vincent van Gogh, Amsterdam) verraadt duidelijk hoe gegrepen hij was door de Japanse kunst. De periode in Arles, die een hoogtepunt vormt in Van Goghs werkzaamheid ondanks tijden van depressie, duurde tot mei 1889. Hij had er met Gauguin een kunstenaarscentrum willen stichten en van okt. tot eind dec. 1888 hadden de vrienden er inderdaad samen gewerkt, maar de relatie eindigde in een dramatische breuk. Van Goghs geestelijk evenwicht, toch al uitermate labiel, werd verstoord; driemaal werd hij opgenomen in het plaatselijke ziekenhuis tot hij, niet meer terug durvend naar zijn eigen huis, toevlucht zocht in de zenuwinrichting van dr. Peyron in Saint-Rémy. Ook hier bleef hij werken, soms ook buiten, en er ontstonden werken die behoren tot de beste van zijn oeuvre: ze zijn grootser en somberder dan de in Arles geschilderde doeken en zijn zeer duidelijk symbolisch bedoeld (Laan met cipressen, 1890; Rijksmuseum Kröller-Müller, Otterlo). De genres waren voornamelijk landschap en stilleven; evenals vroeger varieerde hij vaak op eigen werk. Kort voor zijn vertrek uit de inrichting schilderde Van Gogh nog enkele stukken die aan de eerste, rustige tijd in de Provence herinneren, zoals Bloeiende amandeltakken (Rijksmuseum Vincent van Gogh, Amsterdam); daarna reisde hij naar Parijs en bracht de laatste twee maanden van zijn leven door bij dr. Gachet (portret, 1890, Musée du Louvre, Parijs) in het naburige Auvers. Een naar verhouding onbegrijpelijk groot aantal werken ontstond in deze korte periode, deels met zeer hevige accenten (Korenveld met raven, Rijksmuseum Vincent van Gogh, Amsterdam) en van ongelijke kwaliteit. Op 27 juli loste hij zelf het schot dat twee dagen later een einde aan zijn leven maakte.

Waardering

Vincent van Gogh was een van de grootste kunstenaars van de 19de eeuw. Bewust week hij af van de natuurgetrouwe weergave van de aanschouwde werkelijkheid terwille van de symbolische uitdrukkingswaarde. De invloed van zijn werk is van uitzonderlijke betekenis geweest voor de ontwikkeling van de schilderkunst in Europa en de Verenigde Staten. Ongeveer 850 werken en een even groot aantal tekeningen zijn met zekerheid van hem bekend; de belangrijkste verzamelingen zijn die van ir. V.W. van Gogh, erfgenaam van zijn broer Theo, sinds 1973 ondergebracht in het Rijksmuseum Vincent van Gogh in Amsterdam, en die in het Rijksmuseum Kröller-Müller in Otterlo.

Bron: Encarta Naslagbibliotheek - Winkler Prins 2005